Quốc Thái
Sinh năm 1987, Đỗ Văn Hoàng “chu du” giữa những ranh giới của nghệ thuật: từ điện ảnh, thơ ca, sân khấu, nghệ thuật thị giác. Triển lãm “Những cọng rơm” của anh tại Á Space như là kết quả của những “chu du” đó. Sau 2 tuần mở cửa, triển lãm đã khép lại vào 9/4/2026, nhưng dư âm của nó là những cảm xúc khó gọi thành tên.
Triển lãm diễn ra tại Á Space, một không gian nghệ thuật thử nghiệm nằm trong một ngõ nhỏ trên phố Ngô Gia Tự, phường Việt Hưng, Hà Nội. Á Space không dễ tìm như một không gian triển lãm quen thuộc. Không biển hiệu lớn, không ánh sáng dẫn lối rõ ràng, người yêu nghệ thuật bước vào đây gần như bằng trực giác, rồi dần dần bị bao trùm bởi một trạng thái vừa tĩnh lặng, vừa bất an, như đang đi vào một vùng ký ức chưa được sắp xếp của triển lãm “Những cọng rơm”.
Trải nghiệm thời thơ ấu trong một trại tị nạn kinh tế tại Hong Kong không được nghệ sĩ kể lại trực tiếp, mà hiện diện như một dòng chảy ngầm xuyên suốt các tác phẩm. Những hình ảnh siêu thực, những cấu trúc phân mảnh, những khoảng trống không thể lấp đầy gợi lên một đời sống nằm giữa những đứt gãy, nơi ký ức không còn là một dòng chảy liên tục, mà luôn trượt khỏi chính cấu trúc của nó.
Không gian đầu tiên của triển lãm gần như chìm trong bóng tối. Ba màn hình đặt ở ba phía, mỗi màn hình chiếu một phần của tác phẩm ‘Những cọng rơm’. Hình ảnh không liền mạch mà bị cắt thành những dải hẹp, trượt ngang, đứt đoạn rồi lại nối tiếp. Một người đàn ông xuất hiện, rồi biến mất giữa những lớp hình ảnh chồng lấn: thành phố, sân bay, những khoảng chờ vô định. Không có âm thanh đời sống, chỉ còn những giọng nói mơ hồ như một cuộc thẩm vấn không có điểm bắt đầu hay kết thúc.
Ở đó, hình ảnh không kể chuyện theo cách thông thường. Chúng va chạm, xô lệch, phủ lên nhau như những lớp ký ức không thể ghép lại thành một tổng thể hoàn chỉnh. Những dải hình ảnh chuyển động từ màn hình này sang màn hình khác tạo ra một cảm giác mất phương hướng, như chính trạng thái của những người di cư, luôn ở giữa, không hoàn toàn thuộc về một nơi nào. Những “cọng rơm” mong manh trôi nổi, trở thành một ẩn dụ cho sự tồn tại bị kéo giãn giữa các không gian và thời gian khác nhau.
Rời khỏi căn phòng tối, không gian mở ra sáng hơn, nhưng không vì thế mà dễ nắm bắt hơn. Tác phẩm 2017 – 2024 hiện ra như một trục dọc, một dòng thời gian bị kéo dài và phân mảnh. Những bức ảnh chân dung, những đoạn video, những khoảnh khắc đời thường được đặt cạnh nhau nhưng không hoàn toàn khớp nối. Một bức ảnh năm 2017, một đoạn video năm 2024, những tấm selfie chớp sáng như tín hiệu, tất cả vận hành song song, truy vấn lẫn nhau. Không có câu trả lời rõ ràng, chỉ có một sự thiếu vắng hiện diện, một khoảng trống mà hình ảnh cố gắng lấp đầy nhưng không bao giờ trọn vẹn.
Ở một góc khác, những hạt cơm nguội xuất hiện dưới hình thức gần như tĩnh lặng hơn. Những tấm bưu thiếp, những con tem, những hình ảnh đã bị xóa đi nhân dạng cụ thể, để lại những khoảng trắng không định hình. Cơm nguội, thứ từng được dùng để dán, để kết nối, ở đây trở thành dấu vết của một giấc mơ đã khô cứng, không còn khả năng chuyển động. Những hình ảnh bị xóa không chỉ che đi danh tính mà còn đặt câu hỏi về chính tính xác thực của ký ức: điều gì còn lại khi bằng chứng đã bị làm mờ.
Toàn bộ trưng bày, bắt nguồn từ lịch sử gia đình của nghệ sĩ Đỗ Văn Hoàng, không trải ra như một câu chuyện tuyến tính. Thay vào đó, nó tồn tại như một tập hợp những mảnh rời, nơi hình ảnh vừa là bằng chứng, vừa là một cấu trúc được tạo dựng. Có những khoảnh khắc, người xem cảm thấy mình đang nhìn vào một tài liệu. Nhưng ngay sau đó, cảm giác ấy bị phá vỡ, khi nhận ra mọi thứ đều có thể đã được dàn dựng, hoặc ít nhất là đã bị can thiệp.
Ở Á Space, người ta không được dẫn dắt để “hiểu” tác phẩm. Không có điểm bắt đầu rõ ràng, cũng không có kết thúc. Chỉ có những điểm giao, nơi hình ảnh soi chiếu lẫn nhau, rồi lại làm lệch nhau. Và trong những khoảng lệch ấy, một câu hỏi lặng lẽ hiện ra: đâu là ranh giới giữa sự thật và hư cấu, khi chính hình ảnh, thứ được tin là bằng chứng, cũng có thể trở nên bất định.
Rời khỏi không gian triển lãm, ánh sáng bên ngoài có vẻ rõ ràng hơn. Nhưng cảm giác mang theo không phải là sự sáng tỏ. Mà là một sự chênh lệch, như thể vừa đi qua một nơi mà mọi thứ đều có thể là thật, và đồng thời, không hoàn toàn là thật.
