Heritage tổng hợp

Tết là khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm, khi người Việt cùng hướng về nguồn cội, tri ân tổ tiên và cầu mong một năm mới bình an. Bên cạnh những nghi lễ truyền thống, các lễ hội ngày Tết ở Việt Nam còn gắn liền với nhiều hoạt động sôi nổi trải dài khắp ba miền, phản ánh đời sống tinh thần phong phú và tình yêu quê hương đất nước.

Bài viết này, Heritage giới thiệu đến bạn những lễ hội tiêu biểu diễn ra trong dịp Tết Việt, sắp xếp theo trình tự thời gian để giúp độc giả dễ dàng hình dung nhịp sống văn hóa từ cuối năm cũ đến những tháng đầu năm mới.

Không khí rộn ràng và sự chuẩn bị chu đáo của người Việt trước thềm Tết Nguyên Đán
(Ảnh: Decision Lab)

1. Tổng quan về các lễ hội Tết ở Việt Nam

Các lễ hội ngày Tết ở Việt Nam luôn thể hiện sâu sắc bản sắc văn hóa và tinh thần sum họp gia đình. Mỗi sự kiện là một câu chuyện độc đáo, cùng nhau tạo nên không khí mùa xuân đầy ý nghĩa và sôi động.

Ý nghĩa của lễ hội Tết:

Lễ hội ngày Tết là nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Việt, thể hiện tinh thần gắn kết giữa con người với thần linh, tổ tiên, cộng đồng và thiên nhiên. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ nguồn cội, cầu mong bình an, may mắn cho năm mới mà còn phản ánh triết lý sống nhân hòa, hòa hợp với đất trời.

Đặc trưng chung:

Các lễ hội ngày Tết thường gồm hai phần: phần lễ và phần hội. 

• Phần lễ: Không khí trang nghiêm, thể hiện lòng tôn kính và cầu mong năm mới bình an, may mắn. 
• Phần hội: Sôi nổi, rộn ràng với các trò chơi dân gian, hát múa và biểu diễn nghệ thuật, khơi dậy niềm vui sum vầy và tinh thần đoàn kết của cộng đồng.

Phân bố vùng miền:

• Miền Bắc: Lễ hội Tết ở miền Bắc mang đậm dấu ấn lịch sử và tín ngưỡng dân gian. 
• Miền Trung: Các lễ hội tại miền Trung chịu ảnh hưởng của văn hóa cung đình và tín ngưỡng ven biển nên thường mang tính trang trọng, phản ánh tinh thần kiên cường và lòng biết ơn biển cả.
• Miền Nam: Lễ hội Tết ở miền Nam có không khí vui tươi, thể hiện rõ tinh thần giao thoa giữa ba nền văn hóa Khmer, Hoa và Việt.

2. Các lễ hội ngày Tết ở Việt Nam

Để hiểu trọn vẹn nét đẹp mùa xuân, hãy cùng điểm qua 11 lễ hội ngày Tết ở Việt Nam được tổ chức rộng khắp từ Bắc đến Nam.

2.1. Tết Ông Công, Ông Táo (23 tháng Chạp)

Tết Ông Công, Ông Táo diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp, là phong tục lâu đời mở đầu cho giai đoạn chuẩn bị đón năm mới. Theo tín ngưỡng dân gian, đây là ngày ba Táo Quân cưỡi cá chép lên trời để báo cáo việc tốt xấu của từng gia đình. 

Vì vậy, các gia đình thường tiến hành dọn dẹp nhà cửa, trang hoàng, chuẩn bị lễ vật và thả cá chép ra sông hồ để tiễn Táo Quân về trời. Đây là một trong những lễ hội ở Việt Nam được tổ chức rộng rãi và đặc biệt phổ biến tại các tỉnh miền Bắc.

2.2. Tết Nguyên Đán (30 tháng Chạp – mùng 3 tháng Giêng)

Tết Nguyên Đán, hay Tết Âm lịch, là lễ hội quan trọng nhất của người Việt, đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. 

Trước Giao thừa, các gia đình chuẩn bị mâm cỗ, thắp hương tưởng nhớ tổ tiên và bày tỏ lòng tri ân nguồn cội. Những ngày Tết, không khí rộn ràng lan tỏa khắp nơi với các hoạt động truyền thống như: chúc Tết, mừng tuổi, lễ chùa cầu an, du xuân,…

Tết Nguyên Đán – khoảnh khắc sum họp gia đình, tri ân tổ tiên và cầu chúc những điều tốt lành cho năm mới
(Ảnh: Vietnam.vn)

2.3. Lễ hội Nguyên Tiêu (Rằm tháng Giêng)

Rằm tháng Giêng là thời điểm diễn ra Lễ hội Nguyên Tiêu, được xem là một trong những lễ hội đầu năm quan trọng nhất. Lễ hội này mang ý nghĩa cầu mong một năm mới bình an, may mắn và nhiều phúc lành.

Trong ngày này, người dân đến chùa dâng hương, thả đèn hoa đăng và tham gia rước đèn lồng tạo nên không gian linh thiêng mà rực rỡ. Không khí lễ hội sôi nổi nhất tại TP.HCM, nơi cộng đồng người Hoa tổ chức quy mô lớn, cùng các địa phương như Huế và Hội An, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đầu xuân lung linh, ấm áp.

2.4. Tết Thanh Minh (tháng 3 âm lịch)

Tết Thanh Minh là một trong các lễ hội ngày Tết ở Việt Nam mang đậm nét truyền thống uống nước nhớ nguồn, thường rơi vào khoảng đầu tháng 3 âm lịch. Đây là thời điểm con cháu hướng về tổ tiên và bày tỏ lòng hiếu kính thông qua việc chăm sóc, tu sửa mộ phần. 

Ở vùng Bắc Bộ, đặc biệt tại những làng cổ và khu di tích lịch sử, không khí Tết Thanh Minh diễn ra trang trọng, yên bình.

2.5. Tết Hàn Thực (mùng 3 tháng 3 âm lịch)

Tết Hàn Thực là một phong tục truyền thống mang ý nghĩa tưởng nhớ người xưa và thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên. 

Tên gọi “Hàn Thực” có nghĩa là “thức ăn lạnh”, bắt nguồn từ tục kiêng lửa trong ngày này theo văn hóa phương Đông cổ. Vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, các gia đình Việt, đặc biệt ở miền Bắc, thường làm bánh trôi và bánh chay. Đây là hai món bánh tượng trưng cho tinh thần nhớ nguồn và sự gắn kết gia đình. 

Bánh trôi, bánh chay – hai món bánh truyền thống không thể thiếu để tưởng nhớ người xưa trong ngày Tết Hàn Thực
(Ảnh: Cellphone S)

2.6. Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch)

Trong các lễ hội ngày Tết ở Việt Nam, Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày Tết truyền thống quan trọng, thường được gọi là “Tết diệt sâu bọ”. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm chuyển mùa, con người cần “tẩy uế” cơ thể và đất trời để đón sinh khí mới, bảo đảm một năm an lành và mùa màng tươi tốt. 

Vào ngày này, các gia đình, đặc biệt ở miền Bắc và miền Trung, thường dậy sớm ăn rượu nếp, hoa quả mùa hè và làm lễ cúng tại nhà.

2.7. Tết Trung Nguyên (Rằm tháng Bảy âm lịch)

Tết Trung Nguyên, hay còn gọi là lễ Vu Lan báo hiếu, diễn ra vào Rằm tháng Bảy âm lịch. Ngày lễ này thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu đối với cha mẹ, tổ tiên và tưởng nhớ những vong linh chưa được siêu thoát.

Nhiều người còn tham gia hoạt động thiện nguyện, chia sẻ yêu thương với người khó khăn như một cách báo hiếu và gieo duyên lành. Không khí lễ Vu Lan trang nghiêm, ấm áp nhất tại các ngôi chùa lớn ở Hà Nội và TP.HCM.

2.8. Tết Trung Thu (Rằm tháng Tám âm lịch)

Tết Trung Thu, còn gọi là Tết Trăng Rằm, là một trong những lễ hội được mong chờ nhất trong năm, đặc biệt với trẻ em. Diễn ra vào ngày Rằm tháng Tám âm lịch, đây là dịp của đoàn viên, khi mặt trăng tròn và sáng nhất trong năm tượng trưng cho sự trọn vẹn, hạnh phúc. 

Mỗi địa phương lại mang sắc màu riêng. Nếu ở Hội An lung linh ánh đèn hoa đăng thì phố Hàng Mã (Hà Nội) lại ngập tràn không khí náo nhiệt của Tết Trăng Rằm truyền thống.

Ánh đèn lồng rực rỡ và không khí náo nhiệt trong đêm Rằm tháng Tám, thể hiện tinh thần đoàn viên ấm áp của Tết Trung Thu
(Ảnh: Decision Lab)

2.9. Tết Song Thập (mùng 10 tháng 10 âm lịch)

Tết Song Thập diễn ra vào ngày mùng 10 tháng 10 âm lịch. Ngày này mang ý nghĩa tốt lành và đẹp đẽ vì con số “mười” lặp lại hai lần, biểu trưng cho sự trọn vẹn, đủ đầy và viên mãn.

Trong ngày Tết này, người dân thường cúng tổ tiên, cầu may và tham gia hội làng tại một số địa phương. Tết Song Thập được gìn giữ như một phần của nhịp sống nông nghiệp truyền thống của người dân vùng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

2.10. Tết Dương Lịch (1/1 dương lịch)

Khác với Tết Nguyên Đán truyền thống, Tết Dương Lịch mang màu sắc hiện đại, thể hiện sự giao hòa giữa văn hóa Việt và thế giới. 

Không khí Tết Dương Lịch sôi động trên khắp cả nước với các lễ hội countdown, sự kiện âm nhạc, bắn pháo hoa,… Những thành phố lớn như: Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh trở thành tâm điểm vui chơi, giải trí, mang đến không khí năng động và tràn đầy năng lượng cho năm mới.

2.11. Tết Chol Chnam Thmay (giữa tháng 4 dương lịch)

Tết Chol Chnam Thmay hay còn được biết đến với cái tên Tết Khmer, là lễ lớn của người Khmer Nam Bộ, đánh dấu năm mới theo lịch Phật giáo, diễn ra giữa tháng 4 và kéo dài 3 – 4 ngày. Đây là dịp mọi người tạm gác công việc, sum họp gia đình, viếng chùa và cầu phúc.

Lễ hội nổi bật với các nghi thức tắm Phật, té nước, múa dân gian, đốt ông lói, thả đèn trời và đánh quay lửa, thể hiện đậm nét văn hóa Khmer. Sóc Trăng, Trà Vinh và An Giang là những địa phương sôi nổi nhất, nơi không khí rộn ràng và tinh thần đoàn viên được lan tỏa.

Các trò chơi phổ biến trong ngày Tết bao gồm té nước, chọi bột, và bịt mắt đập niêu trong ngày tết Khmer
(Ảnh: Znews)

Các lễ hội ngày Tết ở Việt Nam là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa quốc gia. Qua từng lễ hội, ta thấy rõ lòng nhân hậu, tinh thần lạc quan và sự gắn bó cộng đồng của dân tộc.

Cùng Heritage, bạn có thể nhìn thấy Việt Nam qua lăng kính mùa xuân – nơi truyền thống và hiện đại hòa quyện, tạo nên bản sắc riêng không thể trộn lẫn.