Bài: Phạm Minh Quân
Ảnh: Song Ngọc

Những di sản trên vùng đất Quảng Ninh là sự giao hòa hiếm có giữa thiên nhiên kỳ vĩ, lịch sử hào hùng và văn hóa bản địa đặc sắc.

Khi ánh bình minh hé rạng đầu ngày khe khẽ chạm vào mặt nước vịnh Hạ Long, sương mỏng tan dần, để lộ những khối núi đá vôi sừng sững vươn lên từ lòng biển. Khoảnh khắc ấy, Hạ Long không hiện ra như một danh thắng đã quen thuộc, mà như một thế giới vừa thức giấc, nơi thiên nhiên, lịch sử và con người cùng hòa nhịp trong hơi thở rất riêng của Quảng Ninh. Từ bình minh trên vịnh, câu chuyện di sản của vùng đất Đông Bắc mở ra, sâu lắng và sống động.

Vịnh Hạ Long được UNESCO ghi danh là DI sản thiên nhiên Thế giới

Vịnh Hạ Long là trái tim của Quảng Ninh, một kiệt tác thiên nhiên đã được thế giới vinh danh. Hơn cả vẻ đẹp choáng ngợp của hàng nghìn đảo đá, Hạ Long chinh phục người ta bằng sự biến đổi không ngừng của ánh sáng, của nước và mây. Buổi sớm, vịnh khoác màu xám bạc trầm tĩnh. Giữa trưa, nước xanh trong, núi đá sắc nét như chạm khắc. Khi chiều buông, hoàng hôn nhuộm cả không gian dịu dàng. Đi thuyền giữa vịnh, chèo kayak len qua các áng nước, hay lặng ngắm mặt biển phẳng lặng, du khách cảm nhận rõ Hạ Long là một di sản đang sống, nơi mỗi khoảnh khắc đều mang nét đẹp khác biệt.

Từ biển, hành trình di sản đưa bước chân du khách ngược lên núi rừng Yên Tử –  không gian linh thiêng gắn với sự hình thành Thiền phái Trúc Lâm. Con đường hành hương men theo triền núi, xuyên qua rừng cây xanh thẳm, đưa con người rời xa nhịp sống vội vã để tìm về sự tĩnh tại. Yên Tử không chỉ lưu giữ dấu ấn Phật hoàng Trần Nhân Tông, mà còn gợi mở một cách tiếp cận di sản nhẹ nhàng, sâu lắng, nơi mỗi bước đi là một hành trình chiêm nghiệm. Trong làn sương bảng lảng, tiếng chuông chùa vang xa, di sản Phật giáo hiện lên như trục tinh thần bền bỉ của vùng đất này.

Di sản Quảng Ninh còn hiện diện trong bàn tay lao động của con người, qua những làng nghề được gìn giữ và làm mới theo thời gian. Ở Móng Cái, gốm sứ mang trong mình dấu ấn giao thương và kỹ nghệ thủ công lâu đời của vùng biên, chế tác đồ gốm từ các loài nhuyễn thể. Đấy là còn chưa kể đến các làng nghề gốm sứ khác như Đức Chính, Vĩnh Hồng, Đông Thành. Tại Vân Đồn, nghề nuôi cấy ngọc trai kết hợp tri thức bản địa với công nghệ hiện đại, tạo nên những viên ngọc lấp lánh từ lòng biển. Mỹ nghệ than đá ở Hạ Long, Cẩm Phả, sản phẩm rất riêng của Quảng Ninh, đã biến than đá từ tài nguyên khai thác thành biểu tượng sáng tạo, nhờ chất liệu độc đáo kết hợp với bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đã tạo ra những tác phẩm mang giá trị nghệ thuật cao. Những làng nghề ấy cho thấy di sản không nằm yên trong ký ức, mà tiếp tục vận động trong đời sống đương đại.

Chùa Đồng trên đỉnh núi Yên Tử

Mỗi độ xuân về hay khi mùa lễ hội đến, Quảng Ninh lại rộn ràng trong nhịp sinh hoạt cộng đồng. Lễ hội Bạch Đằng vinh danh các bậc anh hùng dân tộc chống giặc ngoại xâm, như Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo và gợi nhớ chiến công hiển hách trên dòng sông lịch sử, nơi ký ức hào hùng của dân tộc được tái hiện qua nghi lễ và diễn xướng dân gian. Lễ hội đền Cửa Ông trang nghiêm mà gần gũi, phản ánh niềm tin của cư dân biển vào vị anh hùng Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng. Chùa Long Tiên dưới chân núi Bài Thơ, Yên Tử giữa non cao, hay những lễ hội Trà Cổ, Quan Lạn, Thập Cửu Tiên Công mang sắc thái làng biển, làng đảo, đều là dịp để cộng đồng gặp gỡ, tri ân tiền nhân và khẳng định bản sắc. Trong không gian lễ hội, di sản bước ra khỏi khuôn viên đền chùa, hòa vào đời sống, trở thành nhịp điệu chung của xã hội.

Trên nền tảng di sản ấy, Quảng Ninh hôm nay đang mở ra nhiều hướng đi sáng tạo cho du lịch và công nghiệp văn hóa – sáng tạo. Du lịch di sản gắn với trải nghiệm văn hóa và lịch sử, du lịch tâm linh kết hợp nghỉ dưỡng hay du lịch MICE dựa trên hạ tầng hiện đại… Di sản trở thành nguồn cảm hứng để tạo ra sản phẩm du lịch đa dạng, bền vững, vừa tôn trọng giá trị cốt lõi, vừa đáp ứng nhu cầu của du khách đương đại.

Khi ngày mới trọn vẹn, ánh nắng đã phủ kín vịnh Hạ Long, những con thuyền rẽ sóng, núi đá soi bóng xuống mặt nước ngọc ngà. Lúc mặt trời lên cao, vịnh Hạ Long trở lại nhịp sống thường nhật, nhưng trong làn nước xanh và những dãy núi đá in bóng vạn năm, Quảng Ninh vẫn nâng niu, lưu giữ khoảnh khắc giao hòa hiếm có giữa thiên nhiên, lịch sử và con người.

Xem thêm bài viết liên quan: