Trí Minh Lê

Trong khoảng nửa thập niên trở lại đây, văn hóa đường phố là một trong những nét tiêu biểu của xã hội đương đại và ảnh hưởng tới rất nhiều phương diện khác nhau, tới các yếu tố liên quan, trong đó có cả nền công nghiệp thời trang.

Khởi đầu không dễ dàng

Trở lại những năm 2002, nữ stylist da màu Rachel Johnson một lần bước vào một cửa hàng Burberry nằm trên một con đường ở thành phố New York hoa lệ để xin tài trợ  trang phục cho buổi chụp hình rapper Ja Rule. Ja Rule là một trong những rapper nổi bật nhất thời đó với hàng tá giải thưởng từ MTV tới giải Bạch Kim với album bán chạy nhất. Hẳn ai cũng nghĩ rằng không khó để Burberry chấp nhận việc tài trợ cho rapper Ja Rule, nhưng Burberry thẳng thừng thốt ra câu “Không!”. Thời đó, thị trường và các thương hiệu luôn có định kiến không nhỏ với hip-hop, rap nói riêng và văn hóa đường phố nói chung. Vì nó quá tự do, quá phóng khoáng và vượt qua mọi khuôn khổ thường thấy.

Vậy hiện tại thì sao? Hơn ai hết, những chuyên viên phân tích thị trường và xu hướng hàng đầu đang ngồi tại các trụ sở nhãn hàng lớn đều biết rằng Rap đã trở thành thứ âm nhạc phổ biến và thịnh hành nhất thế giới. Mọi rappers đều là những ngôi sao thực thụ, hàng triệu người theo dõi họ làm gì, ăn gì và tất nhiên mặc gì?… Những “kẻ” lạnh nhạt trước kia, giờ lại đang tới gõ cửa những “ngôi sao” của thời đại để quảng bá cho sản phẩm của mình. Thời thế đã thay đổi!

Để được như bây giờ không phải là một điều dễ dàng, nó đòi hỏi một thời gian dài đấu tranh và cống hiến của những người đi trước, biến rap thành tiếng nói những người không có địa vị cho xã hội. Cho nên Rap dễ dàng tiếp cận và tạo cảm giác gần gũi giới trẻ, đặc biệt Gen Z. Cái nhìn sâu sắc được biểu cảm bằng âm thanh, những con người da màu tiên phong phải lớn lên trong mặt tối của xã hội tội ác và bạo lực. Âm nhạc đã giúp họ vượt qua tất cả. Với việc các thương hiệu lớn phải tìm đến rappers, ai cũng thầm hiểu rằng: Đó là sự chứng tỏ và báo thù một cách ngọt ngào nhất.

Từ câu chuyện của Dapper Dan

Dapper Dan là một trong những người tiên phong đưa “Thời trang đường phố tự do” phủ rộng mọi ngóc ngách nước Mỹ. Khởi đầu, Dapper Dan mua những sản phẩm của các nhãn hàng như Louis Vuitton, Gucci và chỉnh sửa lại. Khách hàng của ông cực kì yêu thích, đặt hàng không ngừng mà bất chấp giá cả. Nổi tiếng với những sản phẩm độc nhất vô nhị tại thời điểm đó như oversize bomber jacket, long coat, denim jacket, puffer jacket. Thời trang của Dan là một dạng “Copies of runway Fashion” – “Bản sao của các sản phẩm trên các sàn diễn cao cấp”.

Câu chuyện của Dapper Dan đã đưa ra một khái niệm hoàn toàn mới cho lịch sử ngành thời trang Mỹ nói riêng và thế giới nói chung. Suốt những năm 1980, cụm từ “Blackinize Fashion”/“Đen hóa thời trang” là một châm ngôn, là biểu tượng của Dapper Dan đến từ Harlem. Dapper muốn thể hiện nhu cầu và mong muốn của người da màu, vượt qua những tiêu chuẩn thường thấy của người da trắng. Dapper Dan, với sự “Sao chép” và “Thương mại hóa” tài tình của mình đã vẽ lên sự đa dạng trong thời trang và chính thức tuyên bố quan điểm mang tính “Political – Aethestic Resistance” – một sự phản kháng chính trị, thẩm mỹ thường thấy ở nước Mỹ vào thập niên đó.

Các món đồ đóng mác “Made by Dan” xuất hiện đầy rẫy trên bìa album của các rappers, trên thảm đỏ và cả sàn đấu của huyền thoại Boxing thế giới Mike Tyson với chiếc jacket có dòng chữ “Don’t believe the Hype” năm 1988. Sự bành trướng của Dapper Dan là một “cú tát” vào những thương hiệu thời trang cao cấp. Những ông trùm đầu ngành không để yên cho Dan muốn làm gì thì làm, kiếm lợi nhuận từ logo của họ mà không hưởng “miếng ngon” nào. Dapper Dan liên tục phải nhận tráp hầu tòa về việc “Vi phạm bản quyền”. Nhưng đến thời điểm hiện tại, sự hợp tác giữa Gucci và Dapper Dan với thông điệp tái hiện văn hóa thời trang đường phố của Harlem ngày ấy đã cho thấy sự công nhận của thị trường đại chúng.

Đến câu chuyện của Virgil Abloh

Virgil Abloh là một trong những tài năng hiếm hoi xuất phát từ văn hóa đường phố và vô cùng thành công tại Louis Vuitton với tư cách là người da màu đầu tiên đảm nhận vị trí Giám đốc Sáng tạo của nhà LV và là người thứ ba đối với các thương hiệu thời trang cao cấp của Pháp.

Virgil Abloh, Pharrell Williams là những nhân vật tiên phong trong việc giao hoà giữa rap, thời trang và văn hóa.

Rappers vốn có một lịch sử trong việc “Flexing” – lấy các tên thương hiệu xa xỉ để làm biểu tượng của sự thành công và địa vị. Nhưng Virgil Abloh với vai trò của mình trong high-fashion đã khiến người ta thay đổi cách nhìn đó, khi để những rappers trở thành một phần tác phẩm nghệ thuật của Louis Vuitton. Sự hiện diện của những người anh em, những người cùng nằm trong tần số văn hóa tại các sự kiện, các sàn diễn của Virgil Abloh không chỉ là lời mời thông thường, mà ngồi front-row (hàng đầu). Ông muốn tuyên bố sức mạnh của văn hóa đường phố, tính thẩm mỹ của người da màu, sự thô mộc phá cách trong nền tảng thời trang và màu sắc diệu kỳ của mình trong các thương hiệu thời trang cao cấp.

Câu chuyện của Dapper Dan, Virgil Abloh và nền văn hóa đường phố bao gồm rap đều trải qua những nốt thăng trầm. Dù phải trải qua khoảng thời gian rất dài mới có thành quả được như bây giờ, họ vẫn không ngừng chứng minh giá trị nghệ thuật, sức ảnh hưởng với xã hội và rõ ràng, họ cần được tôn trọng.