Bài: Thùy Trang
Ảnh: INDIECHINE

“Xứ Đàng Trong” – cái tên dễ khiến bất kì ai hoài niệm về một thời kỳ hưng thịnh, gắn liền với những cảng thị sầm uất Hội An, về những câu chuyện bán buôn của người Việt xưa… Những hoài niệm ấy để đến nay vẫn còn khiến người ta muốn một lần cảm nhận. Và nay, có một “Xứ Đàng Trong” đang hiện hữu giữa lòng phố Hội.

Nơi hội tụ văn hóa Việt

Nằm trên con đường Nguyễn Thái Học, TP.Hội An, Trung tâm Nghệ thuật Xứ Đàng Trong toát lên vẻ hoài niệm, lẫn trong đó một hơi thở tươi mới từ cái tên, tấm bảng hiệu đến hàng cau xanh ở giữa sân. Nói nó hoài niệm là bởi Xứ Đàng Trong được xây dựng trong một ngôi nhà cổ rộng và đẹp nhất nhì Hội An, nơi từng là hiệu buôn Phi Yến nổi danh.

Cũng chính vì nguồn gốc ấy nên những người đang làm việc tại ngôi nhà này vẫn muốn để nó được sống đúng với tinh thần, tiếp tục là một “hiệu buôn” chứ không phải là một cửa hàng hay chỉ dừng lại ở một ngôi nhà cổ. Đến với nơi này, du khách sẽ được thưởng thức những chương trình âm nhạc cổ truyền biểu diễn hàng ngày, và đặc biệt thích thú với những sản phẩm thủ công tinh xảo. Đó là những chiếc khăn lụa do những người dân tộc Dao, Thái làm thủ công từ khâu dệt, nhuộm. Đó là lãnh Mỹ A nổi danh xứ An Giang, gốm Bát Tràng của đất ngàn năm văn hiến hay các nghệ phẩm Trúc Chỉ, mộc Kim Bồng… Đưa du khách đi đến từng không gian trưng bày, mỗi câu chuyện từ người hướng dẫn tại Xứ Đàng Trong đều toát lên sự tự hào, bởi chưa có nơi nào tại Hội An các sản phẩm thủ công Việt Nam được quy tụ tại một không gian như thế này.

“Hàng hóa của Xứ Đàng Trong phải phản ánh công nghệ, thẩm mỹ và chất lượng sống của Việt Nam đương đại. Vẫn những vật liệu đã quen thuộc với văn hóa Việt Nam như gốm, tre, gỗ, lụa… nhưng sản phẩm ở nơi đây mang lại cái nhìn mới. Rồi khi được đặt trong một không gian cổ nó sẽ khiến người ta suy nghĩ khác: sự đối thoại giữa văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể”, anh Nguyễn Phước Trung Bảo, Phó Giám đốc điều hành trung tâm lý giải. Ở nơi đây, gốm do những người thợ Bát Tràng được thể hiện ở một góc rất khác khi được thiết kế bởi các nhà thiết kế Thụy Điển. Những bộ đồ dùng bằng gốm mang màu sắc, dáng dấp hiện đại nhưng vẫn trọn tinh thần Việt Nam. Hay như bản thân Trúc Chỉ – một đời sống tiếp theo của tre mà các nghệ sĩ Huế đã tìm tòi có thể đại diện cho hàng thủ công mỹ nghệ Việt hiện đại: đèn, tranh ảnh, đồ trang trí… cũng có mặt ở đây như minh chứng cho làn gió đương đại khi đưa cây tre thoát thai từ phận chất liệu trở thành một tác phẩm nghệ thuật.

Hiệu buôn tinh thần

Chuyện về hiệu buôn này chưa dừng lại ở đó. Không chỉ là một hiệu bán đồ mỹ nghệ, những người gây dựng mong muốn Xứ Đàng Trong trở thành “Hiệu buôn tinh thần phố Hội”. Kể về Hội An hôm nay, anh Bảo nhắc đó không chỉ là những sản phẩm cụ thể nữa, bản thân cả Hội An cũng đang là một sản phẩm. Sản phẩm đó là không khí “trên bến dưới thuyền’’ đã làm nên một Hội An lừng lẫy – nơi hội tụ của biết bao nền văn hóa từ ngày xưa.

“Phải ‘bán’ cho được cái không khí đó. Sản phẩm từ bên ngoài đến đây hay từ đây đi ra đều là
văn hóa vật thể. Không thể nghĩ có cái ngôi nhà cổ đẹp rồi bán đại thứ gì đó mà người ta có thể tìm được ở bất cứ đâu”, anh Bảo chia sẻ.

Vậy nên, ở Xứ Đàng Trong, du khách có thể nghe những câu chuyện lý thú về nguồn gốc tên gọi Đàng Trong – Đàng Ngoài, về lịch sử mở cõi của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng. Nơi này còn diễn ra các hoạt động trình diễn và triển lãm nghệ thuật cổ truyền và đương đại, một không gian sinh hoạt cởi mở, phóng khoáng, hội tụ và giao thương tấp nập.

Hiệu buôn cũng là nơi tập trung hàng hóa và “thông thương” trong – ngoài. Cái tên Xứ Đàng
Trong chính là phản ánh không khí giao thương, tinh thần đi tìm cái mới này. Những người tạo
dựng muốn dựng lại một không gian buôn bán, kinh doanh hợp với du lịch nhưng vẫn mang tinh thần như Hội An đã từng có cách đây mấy trăm năm: khai mở, tập trung tinh hoa nơi khác và phát đi sản phẩm của mình và kết nối các nghề thủ công với thế giới.
Vậy nên, đến thăm Xứ Đàng Trong, du khách vừa có thể hào hứng với màn biểu diễn ca múa nhạc dân tộc, vừa được tham gia trò chơi dân gian bài chòi. Và nếu ai đó lỡ say mê những điệu múa Champa thì đừng ngại ngần, các nghệ sĩ sẽ luôn sẵn sàng chỉ dẫn. Hay đó còn là những lớp học làm lồng đèn, vẽ mặt nạ, nặn mặt nạ đất sét, pha chế tinh dầu, thêu tay truyền thống…

Với ý niệm, văn hóa không đứng yên mà luôn vận động theo sự thay đổi của xã hội, để sau cùng kết tinh của nó ở những sản phẩm hữu hình, những con người nơi đây đã tạo ra một không gian văn hóa người Việt giữa lòng Hội An. Để không chỉ có nhà cổ, phố cổ, phố Hội còn
có một quá khứ văn hóa đáng tự hào để khoe với bạn bè quốc tế.