Đức Minh

Xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc đang rõ nét hơn khiến các quốc gia, trong đó có Việt Nam, “sốt sắng” trong cuộc chạy đua đón vốn.

Duy trì vị trí đại công xưởng của thế giới trong nhiều thập kỷ nhưng Trung Quốc đang trong chứng kiến thế giới có những hành động mạnh nhằm giảm sự phụ thuộc vào họ. Giờ đã là thời của “Trung Quốc hắt hơi, thế giới cảm mạo” bởi bất cứ tác động nào tại nền kinh tế này cũng có thể làm đứt gãy chuỗi cung hàng hoá. Quốc gia này hiện đang chiếm tới khoảng 28% sản xuất của thế giới. Cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung từ năm 2018 và Covid-19 trong năm 2020 tạo nên sức ép cho cuộc đại di cư của các doanh nghiệp từ Trung quốc đại lục. Dòng vốn di chuyển cũng tạo ra một cuộc đua đón “sóng”, giữa nhiều quốc gia trên toàn cầu giữa ba nhóm thế lực.

Việt Nam đang nhắm tới và ưu tiên những dự án FDI lớn

Những kẻ cạnh tranh

Đứng đầu và khởi động cuộc “đại di cư” là nhóm các quốc gia sở hữu dòng vốn FDI này. Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc gần đây đã đưa ra nhiều chính sách để các doanh nghiệp hồi hương. Nhật gần đây đã chi  70 tỷ yen cho 30 công ty Nhật chuyển nhà máy khỏi Trung Quốc về nhà hoặc sang quốc gia khác. Tổng thống Trump cũng đã yêu cầu chính quyền Mỹ hỗ trợ, tạo điều kiện để các doanh nghiệp “về” Mỹ.

Trước làn sóng dịch chuyển mạnh mẽ, Chính phủ Trung quốc cũng đã có nhiều động thái cải thiện môi trường đầu nước ngoài như ban hành Luật Đầu tư nước ngoài mới  với độ mở, minh bạch cũng như khả năng dự báo cao hơn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, những kẻ sốt sắng nhất là nhóm nước có cơ hội trong chiến lược “Trung Quốc + 1” trong cuộc đại di cư doanh nghiệp như Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan… Ấn Độ hiện đã chuẩn bị sẵn quỹ đất 460.000 ha, gấp đôi diện tích của Luxembourg, để đón các doanh nghiệp từ Trung Quốc. Indonesia giữa năm 2020 đã đàm phán với chính phủ Mỹ về việc di chuyển nhà máy từ Trung Quốc. Thái Lan cũng đã công bố các chính sách ưu đãi thuế mới để thu hút vốn đầu tư vào một số ngành như y tế, công nghệ cao. Trong đó, đáng lưu ý là nước này quyết định giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm.

Việt Nam nằm trong nhóm nước thứ ba này và cuộc chạy đua thu hút FDI của Việt Nam rất khốc liệt khi cùng lúc phải cạnh tranh với hàng loạt quốc gia đang quyết tâm giữ hoặc thu hút FDI.

Dù vậy, nhiều thông tin cho thấy Việt Nam không hề lép vế. Ken Atkinson, Tư vấn cấp cao Hội đồng quản trị Grant Thornton Vietnam, nhận xét rằng Indonesia, Ấn Độ… có những chính sách ưu đãi mới nhưng về tổng thể, Việt Nam vẫn là điểm đến hàng đầu với các doanh nghiệp muốn rời khỏi Trung Quốc.

Thế mạnh Việt Nam

Việt Nam xưa nay luôn được đánh giá cao về tính ổn định của hệ thống chính trị. Đây là thế mạnh đặc biệt so với những đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Thái Lan, Indonesia hay Philippines.

Một nghiên cứu của SSI Research gần đây lại cho thấy, lợi thế đặc biệt của Việt Nam khi so sánh với đối thủ cạnh tranh trực tiếp FDI cùng Việt Nam như Indonesia là vị trí địa lý ở sát bên Trung Quốc, khiến khoảng cách vận chuyển thuận lợi hơn. Nhà nghiên cứu Nguyễn Trần Bạt từng tán đồng với nhận định: “Nếu dịch chuyển Việt Nam ra giữa Thái Bình Dương thì với quy mô của nền kinh tế này, thế giới không ai quan tâm đến chúng ta”. Ông lưu ý, lợi thế của Việt Nam là nằm ở phía Nam Trung Quốc và Việt Nam cần tận dụng lợi thế này để thu hút các nhà đầu tư.

Công nghiệp tự động hoá đang ngày một phát triển cũng như các dự án công nghệ cao đang thu hút FDI ở Việt Nam

Mặt khác, Việt Nam đang có nhiều chính sách ưu đãi cho các dự án FDI lớn. Các chi phí đầu vào như giá thuê đất, điện, chi phí lao động … của Việt Nam đều thấp hơn của các nước trong khu vực. Tiền đồng của Việt Nam cũng được đánh giá là “rất ổn định”.

Việc sở hữu nhiều Hiệp định thương mại tự do hấp dẫn như EVFTA, CPTPP cũng là một lợi thế lớn của Việt Nam. Đầu tư tại đây có thể xem như hành động đón lõng khi nền kinh tế này đang ngày trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung toàn cầu.

Dữ liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy, thặng dư thương mại giữa Việt Nam và Mỹ từ tháng 7 đến tháng 8 tăng 11%, đạt 7,6 tỷ USD. So với cùng kỳ 2019, con số này tăng tới 38,9%.

Số liệu từ Bộ Công Thương tháng 9 cũng cho thấy, kim ngạch xuất khẩu sang châu Âu đã tăng 600 triệu USD chỉ một tháng sau khi EVFTA có hiệu lực. 

Thành công chống dịch Covid-19 của Việt Nam cũng củng cố thêm lòng tin cho nhiều doanh nghiệp nước ngoài . Mary Tarnowka, Giám đốc điều hành Hiệp hội thương mại Mỹ tại Việt Nam (Amcham) gọi đây là điểm cộng lớn trong thu hút các nhà đầu tư dịch chuyển.

Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) trong tháng 7 xác nhận 15 doanh nghiệp trong danh sách nhận tiền của Chính phủ Nhật đã chuyển nhà máy từ Trung Quốc sang Việt Nam. Ông Takeo Nakajima, Trưởng đại diện JETRO cho rằng “khi con số này được công bố, nó chắc chắn gây sốc cho các quốc gia lân cận”.

Thành công nhưng cần nhiều hơn nữa

Thống kê của tập đoàn tài chính Nomura cho thấy  Việt Nam đón được 26/56 công ty chuyển dịch từ Trung Quốc đại lục trong năm 2018-2019. Cùng lúc, Đài Loan (Trung Quốc) đón được 11, Thái Lan được 8 và Ấn Độ là 3.

Dù vậy, Việt Nam không thể chủ quan. Theo một nghiên cứu của World Bank , các tập đoàn đa quốc gia cho rằng quy trình phê duyệt đầu tư, yêu cầu nội địa hoá và các quy định với người lao động nước ngoài ở Việt Nam đang là trở ngại đối với họ. 

Hong Sun, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (Kocham) lại lưu ý, các tập đoàn khi chọn địa điểm sẽ không chỉ nhìn vào điều kiện hiện tại. “Họ phải tính đến thái độ của Chính phủ trong 5-10 năm tới, liệu ưu đãi bây giờ có duy trì không”, ông nói. Ngoài ta, ông cho rằng Việt Nam cần tăng tốc cải cách hành chính và độ cởi mở, ví dụ  học Singapore, Hong Kong “mở” trong lĩnh vực tài chính.

Tháng 8 năm ngoái, lần đầu tiên trong 30 năm, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 50 để định hướng thu hút FDI. Theo đó, việc thu hút FDI phải chọn lọc, lấy chất lượng, hiệu quả, công nghệ và môi trường làm tiêu chí đánh giá chủ yếu. Việt Nam ưu tiên các dự án có công nghệ tiên tiến, mới, sạch… có tác động lan toả, kết nối chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu. Đây được xem là kim chỉ nam, định hướng cho thu hút vốn ngoại của Việt Nam trong 10 năm tới.