Bài: Nhật Minh

Ảnh: Nguyễn Phước Bảo Minh

Bạn đừng ngạc nhiên khi thấy hình như người Huế đều hẹn và mở đầu câu chuyện với khách tại một quán cà phê nào đó. Xưa nay vẫn vậy mà.

Nói đến Huế người ta thường nghĩ đến nhiều giá trị văn hóa độc đáo của vùng đất cố đô: quần thể di tích cung đình đồ sộ, những danh thắng tuyệt đẹp, nhã nhạc, ca Huế và những lễ hội phong phú, ẩm thực cung đình tinh tế… Nhưng có một thứ đã trở thành một phần văn hóa của vùng đất này mà ít ai để ý. Đó là cà phê Huế.

Nếu tính trên tỷ lệ dân cư thì Huế có lẽ là thành phố có nhiều quán cà phê nhất. Chỉ riêng trong khu vực nội thành của thành phố 36 vạn dân này đã có ngót 1.000 quán cà phê lớn, nhỏ. Bạn tôi từ nước ngoài về sau một tuần lang thang cà phê Huế đã thốt lên: Sao lúc nào cũng thấy quán cà phê Huế đông người vậy, sáng, trưa, chiều, tối lúc nào cũng đông? Hình như phần đông người Huế không sinh hoạt ở nhà mà là ở quán cà phê! Quả là một nhận xét thú vị và rất đúng.

Chưa biết cà phê du nhập vào Huế chính xác từ thời điểm nào, nhưng thói quen uống cà phê và gặp nhau tại quán cà phê để trò chuyện, hẹn hò tại đây đã có từ rất sớm. Đầu thế kỷ 20, khi người Pháp xây dựng khu phố tây ở bờ nam sông Hương thì tại khu vực này đã có những quán cà phê nổi tiếng dành cho các ông tây bà đầm và giới nhà giàu, trí thức được đào tạo theo tây học. Đó là cà phê tại khách sạn Morin ở đầu cầu Trường Tiền, Câu lạc bộ thể thao (đầu cầu Phú Xuân hiện nay)… Hồi đó, cà phê được pha chế toàn theo kiểu Pháp và là một thứ đồ uống xa xỉ. Trong giai đoạn 1945 – 1975, thói quen uống cà phê mới thực sự ảnh hưởng, lan tỏa đến các tầng lớp xã hội khác nhau của cố đô, quán cà phê cũng vì thế mà mọc lên khắp nơi. Đầu thập niên 1950, Huế có cà phê Phấn rất nổi tiếng ở đầu cầu Gia Hội. Sang thập niên 1960 thì có thêm cà phê Lạc Sơn ở trước chợ Đông Ba. Tuy không còn vị thế một kinh đô, nhưng Huế vẫn là một trung tâm văn hóa giáo dục lớn, tập trung hàng vạn sinh viên, giáo sư, trợ giảng… Quán cà phê trở thành điểm hẹn để người ta gặp gỡ, trò chuyện, để hẹn hò, để nghe nhạc thư giãn, thậm chí chỉ để nhấm nháp nỗi cô đơn một mình.

Sau năm 1975, đặc biệt là trong các thập niên 1980 – 1990, trong giai đoạn nền kinh tế đặc biệt khó khăn, ở Huế quán cà phê vẫn có số lượng rất lớn, lớn hơn nhiều so với số lượng quán ăn. Hồi đó Huế nổi tiếng có cà phê Sông Xanh ở Đập Đá, cà phê 242 Chi Lăng, cà phê Ti Gôn ở đường Nguyễn Huệ, cà phê Số 6, cà phê Số 8 ở “con đường cà phê” Trần Thúc Nhẫn…

Cà phê Huế hầu hết là cà phê vườn. Nghĩa là quán cà phê gắn liền với một khu vườn/nhà vườn, dù lớn hay nhỏ. Loại quán cóc hay cà phê hè phố cũng có nhưng không nhiều và thường bán loại cà phê kho khá nhanh và rẻ. Còn cà phê Huế đúng nghĩa thì cho đến nay hầu như vẫn mang phong cách Pháp – cà phê pha phin (filtre), chảy thong thả, rất từ tốn đúng như phong thái và quan niệm của người Huế “muốn nhanh thì phải từ từ”! Và có lẽ chỉ có khi uống cà phê tại Huế, trong một không gian vườn yên tĩnh, xinh đẹp và đầy chất thơ, nhất là trong mùa mưa, tiếng nhạc Trịnh hòa âm với tiếng mưa rơi tí tách, bạn mới hiểu vì sao đất Huế lại có quá nhiều bài thơ hay và những bản nhạc bất hủ như vậy…

Những năm gần đây cà phê Huế có thêm những địa chỉ mới thu hút khách, hầu hết gắn liền với các di tích hay công trình văn hóa nổi tiếng, hoặc là các địa chỉ mới nhưng có không gian đẹp và đầy chất sáng tạo. Đó là cà phê Tứ Phương Vô Sự ở trên Bắc Khuyết Đài trong Hoàng cung, cà phê Bình An Đường ở góc đông bắc ngoài Hoàng thành, cà phê Nền Cũ ở nhà lưu niệm Hoàng thái hậu Từ Cung, cà phê sách Phương Nam trên đường Lê Lợi, cà phê Vỹ Dạ Xưa trên đường Nguyễn Sinh Cung, cà phê Đất ở đường Nguyễn Công Trứ, cà phê Hè ở đường Lê Ngô Cát…

Có một điểm chung ở cà phê Huế khiến người ta rất dễ nhận ra đó là chất văn hóa và sự nhẹ nhàng tinh tế, từ bản nhạc sâu lắng trữ tình, không gian vườn xanh mướt đầy chất thơ đến thái độ của người phục vụ. Ở những quán cà phê – di sản, bạn còn bắt gặp những bức ảnh tư liệu thú vị, những hiện vật gắn liền với các câu chuyện đầy mê hoặc về cuộc sống của các ông hoàng, bà chúa ngày xưa. Và hình như bằng cách đó, những di sản lịch sử đã hòa vào cuộc sống đương đại thật tự nhiên, để lại trong lòng du khách những ấn tượng sâu sắc nhưng vẫn rất nhẹ nhàng, đầy chất Huế.

Có lẽ sẽ còn lâu, rất lâu nữa, cà phê Huế vẫn là một thương hiệu nổi tiếng của cố đô bởi nó đã trở thành một phần của di sản văn hóa Huế. Và bạn đừng ngạc nhiên khi thấy hình như người Huế đều hẹn và mở đầu câu chuyện với khách tại một quán cà phê nào đó. Xưa nay vẫn vậy mà.